BELK\u0130 B\u0130RAZ UZUN AMA GELECE\u011e\u0130M\u0130Z \u0130\u00c7\u0130N DE\u011eER<\/p>\n

\u00c7ocuklar ve Deprem Psikolojisi<\/p>\n

\u00c7ocuklar da yeti\u015fkinler gibi deprem felaketinden korkarlar. Ne var ki depremi, biz yeti\u015fkinler gibi kontrol\u00fcm\u00fcz d\u0131\u015f\u0131nda olan do\u011fal bir olay olarak anlamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekerler. \u00dcstelik \u00e7ocuklar, kendilerini koruyan ve tamamen g\u00fcven duyduklar\u0131 yeti\u015fkinlerin bu olay kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz kalmas\u0131ndan endi\u015fe duyarlar.
\nOkul\u00f6ncesi d\u00f6nemdeki \u00e7ocuklar bu felaketin, anne-babas\u0131n\u0131n onaylamad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcncesi ya da davran\u0131\u015f\u0131 nedeniyle ba\u015flar\u0131na geldi\u011fini san\u0131rlar. Okul \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklar ise do\u011fal olaylar\u0131 anlayabilirler. Ancak, b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir felaketi daha \u00f6nce yapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fc bir davran\u0131\u015ftan dolay\u0131 kendilerine verilen bir ceza olarak alg\u0131layabilirler. Ergenlerin depremi alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131 ise yeti\u015fkinlerinkine olduk\u00e7a benzerdir. Ancak bu felaketin kendi ba\u015flar\u0131na gelmi\u015f olmas\u0131ndan \u00f6fke duyabilirler.<\/p>\n

\u00c7ocuklar\u0131n Depreme Olan Tepkilerimi Neler Etkiler?
\n\u00c7ocuklar\u0131n deprem felaketi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tepkileri birbirinden farkl\u0131 olabilir. Baz\u0131lar\u0131 depremin hemen ard\u0131ndan birtak\u0131m davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6sterirken, baz\u0131lar\u0131 g\u00fcnler ve haftalar, hatta aylarca hi\u00e7bir \u015fey olmam\u0131\u015f gibi davran\u0131p daha sonra problemli davran\u0131\u015flar sergileyebilirler. Bu y\u00fczden \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki aylar i\u00e7inde bu yaz\u0131y\u0131 zaman zaman okuyun.Konuya iyice hakim olun. B\u00f6ylece depremin normal psikolojik etkileri konusunda hem daha iyi bilgilenecek hem de \u00f6nerileri unutmam\u0131\u015f olacaks\u0131n\u0131z. \u00c7ocuklar\u0131n depremden etkilenme derecesini bir tak\u0131m fakt\u00f6rler belirlemektedir. Bunlar:<\/p>\n

Ailenin Tepkisi<\/p>\n

\u00c7ocuk depremden do\u011frudan etkilenmese bile ailesinin deprem kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tepkileri ve korkular\u0131ndan \u00e7ok etkilenebilir. \u00c7ocu\u011fun deprem kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz kalan ailesine olan g\u00fcveni sars\u0131labilir. Ailesinin felaket kar\u015f\u0131s\u0131ndaki korku ve kayg\u0131lar\u0131ndan en \u00e7ok da okul \u00f6ncesi ya\u015f grubundaki \u00e7ocuklar etkilenirler. Bu nedenle bir yandan kendinizi di\u011fer yandan da \u00e7ocuklar\u0131n\u0131z\u0131 yeniden g\u00fc\u00e7lendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n\u0131z.<\/p>\n

Kay\u0131p Derecesi<\/p>\n

\u00c7ocu\u011fun deprem felaketinde tan\u0131k oldu\u011fu ya da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hasar ve kay\u0131p ne kadar b\u00fcy\u00fck ise etkilenme derecesi de o kadar fazla olacakt\u0131r. \u00d6zellikle aileden bir veya daha fazla ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc veya a\u011f\u0131r yaraland\u0131\u011f\u0131, \u00e7ocu\u011fun kendisinin yaraland\u0131\u011f\u0131 ya da evinin ve okulunun ya\u015fanamaz hale geldi\u011fi durumlarda \u00e7ocuk, bu felaketle ba\u015fa \u00e7\u0131kmada olduk\u00e7a zorlan\u0131r. Aile \u00fcyelerinden birinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden dolay\u0131 rollerin de\u011fi\u015fti\u011fi, \u00f6rne\u011fin, annenin baba, ablan\u0131n anne rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmek zorunda kalmas\u0131 gibi durumlarda aile i\u00e7i ili\u015fkilerde zorluklar ya\u015fanacakt\u0131r. \u00c7ocuk, bu ko\u015fullarda yeni ya\u015fama ge\u00e7erken daha da zorlanacakt\u0131r. Depremi ya\u015famayan \u00e7ocuklar bile, hi\u00e7bir kay\u0131plar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde televizyonda g\u00f6rd\u00fcklerinden ve yeti\u015fkinlerin olay hakk\u0131ndaki konu\u015fmalar\u0131ndan etkilenebilir ve benzer tepkileri g\u00f6sterebilirler.<\/p>\n

Ya\u015f\/Cinsiyet<\/p>\n

\u00c7ocuklar\u0131n zihni yeti\u015fkinlerinkinden daha esnek ve i\u015flenmeye daha uygun oldu\u011fu i\u00e7in, \u00e7ocuklar hem olumlu hem de olumsuz etkilere daha a\u00e7\u0131kt\u0131rlar. Bu nedenle felakette ya\u015fanan olaylardan etkilenme olas\u0131l\u0131klar\u0131 daha y\u00fcksektir. Cinsiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131nda i\u00e7e d\u00f6n\u00fck ve sessiz, sakin olma; erkek \u00e7ocuklar\u0131nda ise hiperaktif davran\u0131\u015flar (oldu\u011fu yerde duramama, s\u00fcrekli hareket etme) daha fazla g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Daha \u00d6nceki Ya\u015fant\u0131lar<\/p>\n

Depremden \u00f6nce ba\u015fka \u00f6rseleyici ya\u015fant\u0131lar\u0131 olan \u00e7ocuklar bu felaketten daha \u00e7ok etkilenebilirler. \u00d6rne\u011fin, anne babas\u0131 bo\u015fanm\u0131\u015f, kendisi \u015fiddete maruz kalm\u0131\u015f, aile i\u00e7inde \u015fiddeti g\u00f6zlemlemi\u015f ya da ailesinde ciddi bir sa\u011fl\u0131k problemi ya\u015fayan \u00e7ocuklar gibi. Ayr\u0131ca deprem \u00f6ncesinde de baz\u0131 psikolojik problemleri olan veya okul ba\u015far\u0131s\u0131 zaten iyi olmayan \u00e7ocuklar\u0131n, bu t\u00fcr ya\u015fant\u0131lar\u0131 olmayan \u00e7ocuklara g\u00f6re deprem felaketinden daha \u00e7ok etkilenmeleri beklenebilir. Ancak \u015fu da unutulmamal\u0131d\u0131r ki ya\u015f\u00e7a daha b\u00fcy\u00fck olup daha \u00f6nceki y\u0131llarda stresli durumlardan ge\u00e7mi\u015f ve bununla ba\u015f edebilmi\u015f \u00e7ocuklar\u0131n, deprem felaketinin yaratt\u0131\u011f\u0131 etkilerden de di\u011fer \u00e7ocuklara g\u00f6re daha kolay s\u0131yr\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Depremin Dolayl\u0131 Etkileri<\/p>\n

Deprem felaketinin pek \u00e7ok olumsuz etkisi, sadece \u00e7ocu\u011fun do\u011frudan ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 deprem sars\u0131nt\u0131s\u0131, y\u0131k\u0131nt\u0131lar, yaralanma ve kay\u0131plar nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kmaz. Depremin dolayl\u0131 etkileri de \u00e7ocu\u011fun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckleri art\u0131r\u0131c\u0131 bir rol oynayabilir ve iyile\u015fme s\u00fcrecini geciktirebilir.<\/p>\n

G\u00fcnl\u00fck Ya\u015fant\u0131<\/p>\n

Evin y\u0131k\u0131lmas\u0131 veya hasarl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle ba\u015fka yere ta\u015f\u0131n\u0131lmas\u0131, kalabal\u0131k ve rahat olmayan al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki ortamlarda ya\u015famak zorunda kal\u0131nmas\u0131 ve g\u00fcnl\u00fck i\u015fleyi\u015fin \u00e7e\u015fitli nedenlerle aksamas\u0131 durumlar\u0131nda \u00e7ocuklar deprem felaketinden daha fazla etkileneceklerdir.<\/p>\n

Ayr\u0131l\u0131k<\/p>\n

\u00c7ocuk ailesinden herhangi bir bireyi kaybetmemi\u015f olsa da, herhangi bir nedenle bir s\u00fcre onlardan ayr\u0131 ya\u015famak zorunda kald\u0131\u011f\u0131nda, bu durum onun \u00fczerinde ilave bir kayg\u0131 ve stres yaratacakt\u0131r.<\/p>\n

Aile \u0130\u00e7i \u0130li\u015fkiler<\/p>\n

Aile i\u00e7inde hastal\u0131k ya da \u00f6l\u00fcm gibi nedenlerle rollerin de\u011fi\u015fti\u011fi, aile i\u00e7i ili\u015fkilerin bozuldu\u011fu, ailedeki yeti\u015fkinlerden birinin fazla miktarda alkol almaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, \u015fiddetin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ya da var olan \u015fiddetin artt\u0131\u011f\u0131 durumlarda iyile\u015fme gecikecektir.<\/p>\n

Ekonomik Ko\u015fullar<\/p>\n

Ailenin ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131 ya da yok oldu\u011fu, ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n aksad\u0131\u011f\u0131 durumlarda \u00e7ocuk daha olumsuz etkilenecektir.<\/p>\n

Sosyal Destek<\/p>\n

Anne baban\u0131n \u00e7ocu\u011funa olan ilgi ve deste\u011finin azalmas\u0131, \u00e7ocu\u011fun arkada\u015flar\u0131 ve kom\u015fular\u0131yla ili\u015fkide oldu\u011fu sosyal \u00e7evrenin bozulmas\u0131 da \u00e7ocu\u011fun d\u00fczelmesini geciktirecektir.<\/p>\n

DEPREM\u0130N \u00c7OCUKLAR \u00dcZER\u0130NDEK\u0130 GENEL ETK\u0130LER\u0130<\/p>\n

Depremden sonra \u00e7ocu\u011funuz, depremin tekrarlayaca\u011f\u0131ndan veya bu felaketi hat\u0131rlatan \u015feylerden (\u00f6rne\u011fin, ambulans, kep\u00e7e, asker, itfaiyeci, siren sesi, toz kokusu, duman gibi) korkabilir. Ani seslerden ve g\u00fcr\u00fclt\u00fcden korkabilir depremden sonraki ya\u015fam\u0131 konusunda endi\u015feli olabilir. Yeti\u015fkinlerin depremi ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 engelleyememi\u015f olmas\u0131 nedeniyle onlara olan g\u00fcvenini yitirebilir. Deprem \u00f6ncesine g\u00f6re daha kolay k\u0131r\u0131labilir, k\u00fcsebilir a\u011flayabilir. \u00d6nceden sessiz, uyumlu bir \u00e7ocukken g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc ve sald\u0131rgan hale gelebilir veya ne\u015feli, giri\u015fken bir \u00e7ocukken utanga\u00e7 ve \u00fcrkek olabilir. Dikkatini toplamada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekebilir. Her zaman ho\u015flanarak oynad\u0131\u011f\u0131 oyunlar\u0131 art\u0131k oynamak istemeyebilir. Daha hareketli olup, hareketlerini bir t\u00fcrl\u00fc kontrol edemeyebilir. Tek ba\u015f\u0131na uyumaktan korktu\u011fu i\u00e7in anne babas\u0131 veya di\u011fer bir ki\u015fiyle beraber yatmak isteyebilir. Uykuya dalmada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekebilir. Anne ve babas\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnden ay\u0131rmak istemeyebilir, yaln\u0131z kalmaktan korkabilir. Okula veya yuvaya gitmek istemeyebilir. Parmak emmek, alt\u0131na ka\u00e7\u0131rmak gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flarda g\u00f6sterdi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131 tekrar sergilemeye ba\u015flayabilir. \u0130\u015ftah\u0131 kesilebilir. Mide bulant\u0131s\u0131, kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, kusma gibi fiziksel tepkiler g\u00f6sterebilir. Anne-babas\u0131n\u0131n istemedi\u011fi ancak kendisinin yapt\u0131\u011f\u0131 bir davran\u0131\u015ftan veya s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zden dolay\u0131 depremin meydana geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebilir ve bunun i\u00e7in su\u00e7luluk hissedebilir. Konu\u015fmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekebilir. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar tekrar tekrar depremle ilgili oyunlar oynayabilir. B\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n baz\u0131lar\u0131 hep deprem hakk\u0131nda konu\u015fmak isterken, baz\u0131lar\u0131 bunun konu\u015fulmas\u0131ndan ho\u015flanmayabilir ve kendisi de konu\u015fmayabilir. Yeti\u015fkinlerin b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar\u0131n yan\u0131nda \u00f6nemsiz g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir nesne \u00e7ocuk i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli olabilir. \u00d6rne\u011fin, sevilen bir oyunca\u011f\u0131n\u0131 ya da battaniyesini kaybetme \u00e7ocu\u011fu \u00e7ok \u00fczebilir onun i\u00e7in a\u011flayabilir ve \u0131srarla onu geri isteyebilir.<\/p>\n

Bebeklik D\u00f6nemi<\/p>\n

Bebekler depremden do\u011frudan etkilenmezler; ancak, annenin a\u015f\u0131r\u0131 kayg\u0131, korku ve g\u00fcvensizlik duygular\u0131 i\u00e7inde olmas\u0131 bebe\u011fine verece\u011fi bak\u0131m\u0131 ve onunla ileti\u015fimini olumsuz y\u00f6nde etkileyebilir. Bebek, alt\u0131 kirlendi\u011finde, ac\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, kendini huzursuz hissetti\u011finde farkl\u0131 t\u00fcrden a\u011flamalar g\u00f6sterir. Annenin bunlara duyars\u0131z kalmas\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131 geciktirmesi ya da \u00e7ok mekanik bir \u015fekilde, bebekle konu\u015fmadan onunla duygusal bir ileti\u015fime ge\u00e7meden bu ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 bebe\u011fin geli\u015fimine zarar verebilir. Bebekler stres ve g\u00fcvensizlik ko\u015fullar\u0131nda yo\u011fun bir a\u011flama tutturabilirler, yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131, yeniden huzur ve g\u00fcven duymalar\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015febilir. Bu t\u00fcrden bir bak\u0131m\u0131n \u00e7ok uzun s\u00fcrmesi durumunda ise bebek ileride i\u00e7ine kapanabilir.<\/p>\n

Okul \u00d6ncesi D\u00f6nem<\/p>\n

Okul \u00f6ncesi d\u00f6nemindeki \u00e7ocuklar (2-5 ya\u015f) depremin neden oldu\u011fu kay\u0131plar ve ya\u015fam \u015fartlar\u0131nda meydana gelen de\u011fi\u015fiklerle ba\u015fa \u00e7\u0131kmada olduk\u00e7a zorlan\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc ya\u015famda bu t\u00fcr deneyimleri az oldu\u011fu i\u00e7in ba\u015fa \u00e7\u0131kma yetenekleri de tam olarak geli\u015fmemi\u015ftir. Bu nedenle de anne baban\u0131n, yak\u0131n akrabalar\u0131n\u0131n ve \u00f6\u011fretmenlerinin deste\u011fine ihtiya\u00e7 duyarlar. Bu d\u00f6nemdeki \u00e7ocuklar genellikle felaketten etkilendiklerini s\u00f6zel olarak ifade edememelerine ra\u011fmen, kayg\u0131l\u0131 ve \u00fczg\u00fcn olduklar\u0131n\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131yla belli ederler. 2-6 ya\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclebilecek baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

Yeme sorunlar\u0131; i\u015ftahs\u0131zl\u0131k ya da a\u015f\u0131r\u0131 yemek yeme, kusma, ishal ya da kab\u0131zl\u0131k<\/p>\n

Uyku sorunlar\u0131; uyuyamama, a\u015f\u0131r\u0131 uyuma ya da kabus g\u00f6rme<\/p>\n

Parmak emme, alt\u0131na ka\u00e7\u0131rma gibi bebeksi davran\u0131\u015flar<\/p>\n

Karanl\u0131ktan, hayvanlardan, yabanc\u0131lardan veya canavarlardan korkma, daha \u00f6nce korkmad\u0131\u011f\u0131, ancak ona depremi hat\u0131rlatan g\u00fcr\u00fclt\u00fclerden ve yerlerden korkma<\/p>\n

Annesinin ete\u011fine yap\u0131\u015f\u0131p onu b\u0131rakmama ve ayr\u0131lmaktan korkma<\/p>\n

Kendini g\u00fcvende hissetti\u011fi yerden ayr\u0131lmak istememe (\u00e7ad\u0131rdan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmak istememe gibi)<\/p>\n

S\u00fcrekli anne ya da babayla birlikte uyumak isteme<\/p>\n

Tam olarak a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131 a\u011fr\u0131lardan \u015fikayet etme<\/p>\n

Sinirlilik, s\u00f6z dinlememe ve a\u015f\u0131r\u0131 hareketlilik<\/p>\n

Okul \u00c7a\u011f\u0131 D\u00f6nemi
\nBu ya\u015f grubundaki \u00e7ocuklarda bebeksi davran\u0131\u015flar olduk\u00e7a yayg\u0131n bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclebilir. \u00c7ocuk ya tam olarak i\u00e7e kapan\u0131r ya da daha sald\u0131rganla\u015f\u0131r. Depremde \u00f6zellikle oyuncaklar\u0131n\u0131n, kendisine arma\u011fan olarak verilmi\u015f olan e\u015fyalar\u0131n ve besledi\u011fi ev hayvanlar\u0131n\u0131n kayb\u0131ndan \u00e7ok etkilenirler.<\/p>\n

6-11 ya\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki bir \u00e7ocuk:<\/p>\n

Daha sinirli olabilir; arkada\u015flar\u0131 ve karde\u015fleriyle ge\u00e7inmekte zorlanabilir<\/p>\n

Sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar g\u00f6sterebilir ya da i\u00e7ine kapanabilir, oyun oynamak istemeyebilir<\/p>\n

Anne babas\u0131n\u0131n dikkatini \u00e7ekmek i\u00e7in karde\u015fleriyle yar\u0131\u015f i\u00e7ine girebilir<\/p>\n

Arkada\u015flar\u0131yla ya da aile \u00fcyeleriyle birlikte olmak istemeyebilir, ya da anne-babas\u0131n\u0131n yan\u0131ndan hi\u00e7 ayr\u0131lmayabilir<\/p>\n

Okula gitmek istemeyebilir, kendini halsiz hissedebilir, s\u0131n\u0131fta uyuya kalabilir, okul ba\u015far\u0131s\u0131 d\u00fc\u015febilir, dikkatini toplamada zorlanabilir<\/p>\n

Geceleri kabus g\u00f6rebilir, iyi uyuyamayabilir,<\/p>\n

Sanki hi\u00e7bir \u015fey olmam\u0131\u015f ya da hissetmiyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnebilir<\/p>\n

S\u0131k s\u0131k a\u011flay\u0131p, s\u0131zlanarak m\u0131zm\u0131zl\u0131k yapabilir, yedirmenizi ve giydirmenizi isteyebilir<\/p>\n

Ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131, g\u00f6rme ve i\u015fitme ile ilgili \u015fikayetlerde bulunabilir, \u0131srarl\u0131 ka\u015f\u0131nt\u0131lar\u0131 olabilir, mide bulant\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir, tam olarak a\u00e7\u0131klayamad\u0131\u011f\u0131 a\u011fr\u0131lardan \u015fikayet edebilir<\/p>\n

R\u00fczgar, ya\u011fmur ve f\u0131rt\u0131na gibi di\u011fer do\u011fa olaylar\u0131ndan korkabilir<\/p>\n

Ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enlerle ilgili olarak s\u00fcrekli konu\u015fmak isteyebilir<\/p>\n

Daha \u00f6nce olmayan tikler g\u00f6sterebilir<\/p>\n

Konu\u015fmada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekebilir, kekeleyebilir,<\/p>\n

Depremde ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 abartabilir ya da \u00e7arp\u0131tabilir.<\/p>\n

Ergenlik D\u00f6nemi<\/p>\n

Bu ya\u015f grubunda akran ili\u015fkileri \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ergenler arkada\u015flar\u0131ndan yak\u0131n ilgi ve kabul g\u00f6rmek; korkular\u0131yla ve di\u011fer t\u00fcm duygular\u0131yla olduklar\u0131 gibi kabul edilmek isterler. Kayg\u0131 ve gerginliklerini, sald\u0131rganl\u0131kla, isyankarl\u0131kla, i\u00e7e kapanma ya da dikkat \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015farak ortaya koyarlar. Bu ya\u015f grubundaki gen\u00e7ler, pek \u00e7ok ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015f iken kendilerinin kurtulmu\u015f olmalar\u0131n\u0131n verdi\u011fi bir su\u00e7luluk duygusu i\u00e7inde olabilirler. Akranlar\u0131 taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmeyen ergenler i\u00e7lerine kapanabilir ve bu ergenlerde depresyon g\u00f6zlenebilir. Depremin yaralar\u0131n\u0131n sar\u0131lmas\u0131yla ilgili toplumsal \u00e7abalarda kendilerine yeti\u015fkinler kadar sorumluluk tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendilerini engellenmi\u015f hissedebilirler. Ergenlik d\u00f6nemi, yeti\u015fkinli\u011fe uzun bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemidir. Bu d\u00f6nemin ba\u015f\u0131nda ve sonunda gen\u00e7lerde g\u00f6zlenebilecek tepkiler de de\u011fi\u015febilir. Bu nedenle burada ergenlik d\u00f6nemine ait tepkiler 11-14 ve 14-18 ya\u015f gruplar\u0131 olarak ayr\u0131 ayr\u0131 ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

11-14 ya\u015flar\u0131ndaki ergenlerde g\u00f6zlenebilecek tepkiler:<\/p>\n

Fiziksel \u015fikayetler (ba\u015f d\u00f6nmesi, ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131, mide bulant\u0131s\u0131 gibi)<\/p>\n

A\u015f\u0131r\u0131 yemek yeme ya da i\u015ftahs\u0131zl\u0131k a\u015f\u0131r\u0131<\/p>\n

Uyuma ya da hi\u00e7 uyuyamama \u015feklinde uyku bozukluklar\u0131<\/p>\n

Belirsiz, tam a\u00e7\u0131klanamayan a\u011fr\u0131 ve ac\u0131lar<\/p>\n

Daha \u00f6nce ilgi duydu\u011fu \u015feylere kar\u015f\u0131 ilgisini kaybetme ve i\u00e7ine kapanma<\/p>\n

Sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirememe<\/p>\n

Okula gitmeme, okul ba\u015far\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015fme<\/p>\n

Anne baban\u0131n ve \u00f6\u011fretmeninin dikkatini \u00fczerine \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fma<\/p>\n

Okulda ve evde kurallara kar\u015f\u0131 gelme<\/p>\n

Karde\u015fleriyle ve arkada\u015flar\u0131yla olan ili\u015fkilerinde bozulma, akranlar\u0131na ilgi g\u00f6stermeme<\/p>\n

\u0130\u00e7ki veya sigara i\u00e7me, esrar ve eroin gibi uyu\u015fturucular\u0131 kullanma e\u011filimi<\/p>\n

\u00d6len yak\u0131n\u0131yla birlikte olma iste\u011fini dile getirme<\/p>\n

14-18 ya\u015flar\u0131ndaki ergenler ise;<\/p>\n

Kendilerini su\u00e7lu hissedebilirler<\/p>\n

\u00c7aresizlik duygular\u0131 i\u00e7inde olabilirler<\/p>\n

Felaket kar\u015f\u0131s\u0131ndaki duygular\u0131n\u0131 kabul etmeyebilirler<\/p>\n

Hareketlerinde a\u015f\u0131r\u0131 bir art\u0131\u015f ya da azalma olabilir<\/p>\n

Dikkati toplama ve planl\u0131 davranmada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekebilirler<\/p>\n

Aileden ve akranlar\u0131ndan uzakla\u015f\u0131p yaln\u0131z kalmak isteyebilirler<\/p>\n

Alkol, sigara ve uyu\u015fturucu (esrar, eroin vb.) kullanmak isteyebilir ve su\u00e7 i\u015fleyebilirler<\/p>\n

Aile \u00fcyelerine ve akranlar\u0131na kar\u015f\u0131 sald\u0131rgan davran\u0131\u015flar i\u00e7ine girebilirler<\/p>\n

Depremin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 tepkileri kabullenmeyebilirler<\/p>\n

Ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ve belirsiz di\u011fer fiziksel \u015fikayetler olabilir<\/p>\n

Hastalanmayla ilgili korkular ya\u015fayabilirler<\/p>\n

Gen\u00e7 k\u0131zlarda a\u011fr\u0131l\u0131 ay hali ya da ay hali olmama g\u00f6r\u00fclebilir<\/p>\n

Baz\u0131 ergenler deprem felaketinde kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yard\u0131m ettikleri i\u00e7in bir\u00e7ok yaral\u0131 ve \u00f6l\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f olabilirler. Ergenler bu dayan\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki duygular\u0131n\u0131 \u00e7o\u011fu kez nas\u0131l ifade edeceklerini bilemezler ve baz\u0131 ergenler engellenme, \u00f6fke ve su\u00e7luluk duygular\u0131yla su\u00e7 davran\u0131\u015flar\u0131na y\u00f6nelebilirler. Deprem sonras\u0131 kurtarma ve yard\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na etkin bir \u015fekilde kat\u0131lm\u0131\u015f olan ergenlerde ayr\u0131ca a\u015fa\u011f\u0131daki tepkiler g\u00f6r\u00fclebilir:<\/p>\n

Sindirim sistemi ile ilgili problemler<\/p>\n

Cilt d\u00f6k\u00fcnt\u00fcleri<\/p>\n

Ast\u0131m krizleri<\/p>\n

Sinirlilik ve gerginlik<\/p>\n

Bu Tepkiler Ne Zaman \u00d6zel \u0130lgi Gerektirir?<\/p>\n

Yukar\u0131da say\u0131lan tepkiler \u00e7ocuk ve gen\u00e7lerin deprem gibi bir felaketi takip eden zamanda g\u00f6stermeleri beklenen do\u011fal tepkilerdir. \u00c7ocuk ya da gen\u00e7, depremden \u00f6nce fiziksel \u015fiddete maruz kalm\u0131\u015f, ciddi bir hastal\u0131k ge\u00e7irmi\u015f, ya da birtak\u0131m sorunlar\u0131 ve problemleri olmu\u015f ise depremin psikolojik etkilerini daha yo\u011fun ya\u015fayabilir. \u00d6zellikle deprem \u00f6ncesinde bunlar\u0131n \u00fcstesinden gelememi\u015f iken bir de depremi ya\u015fad\u0131ysa bu felaketle ba\u015fa \u00e7\u0131kmada \u00e7ok zorlanabilir. Yukar\u0131da say\u0131lan ola\u011fan tepkilerin uzun s\u00fcre devam etti\u011fi ve \u00e7ocu\u011fun g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini engelledi\u011fi durumlarda tepkilerine \u00f6zel bir ilgi g\u00f6sterilmelidir. B\u00f6yle durumlarda \u00e7ocuk ya da gencin uzman bir ki\u015fi taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilip desteklenmesi gerekebilir. Bu durumlar \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:<\/p>\n

\u00c7ocu\u011fun davran\u0131\u015flar\u0131nda ve genel halinde ortaya \u00e7\u0131kan ve 2 haftadan daha uzun s\u00fcren ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fimler g\u00f6zlendi\u011finde<\/p>\n

\u00c7ocuk yukar\u0131da say\u0131lan ola\u011fan tepkilerden pek \u00e7o\u011funu bir arada g\u00f6steriyorsa<\/p>\n

\u00c7ocu\u011fun davran\u0131\u015flar\u0131ndaki de\u011fi\u015fimler \u00e7ok farkl\u0131 durumlarda da g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa
\n\u00c7ocuk kendine zarar vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ya da verece\u011fini ifade ediyorsa
\n\u00c7ocu\u011fun daha \u00f6nceden iyi olan okul ba\u015far\u0131s\u0131nda \u00f6nemli ve devam eden bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6zlemleniyorsa<\/p>\n

Bu Tepkilerle Ba\u015fa \u00c7\u0131kmak \u0130\u00e7in Neler Yap\u0131labilir?
\n\u00c7ocuklar\u0131 bilgilendirmek, onlara duygusal destek vermek, felaketle ba\u015fa \u00e7\u0131kmadaki \u00e7abalar\u0131n\u0131za onlar\u0131 da katmak ailenizi bir araya getirmede yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Deprem gibi b\u00fcy\u00fck bir felaket kar\u015f\u0131s\u0131nda ailenin birbirine kenetlenmesi, aile ili\u015fkilerini depremden sonra da devam edecek \u015fekilde g\u00fc\u00e7lendirir.<\/p>\n

Deprem hakk\u0131nda konu\u015fmaktan \u00e7ekinmeyin: Ba\u015f\u0131n\u0131zdan ge\u00e7en olay\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeyin. Size ne kadar zor gelirse gelsin ger\u00e7ekleri saklamadan olan biteni \u00e7ocu\u011funuza anlat\u0131n. E\u011fer \u00e7ocuk \u00fcz\u00fclecek diye ger\u00e7ekler saklan\u0131rsa, o zaman neler oldu\u011funu kendisi anlamaya ve yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. B\u00f6yle bir durumda kendisinin fikir y\u00fcr\u00fctmesi daha fazla endi\u015felenmesine ve korkmas\u0131na neden olur. \u00c7ocu\u011fa, ger\u00e7ekleri saklamadan anla\u015f\u0131l\u0131r bir dilde anlatmak onun size g\u00fcven duymas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ergenlerin ise bu konuyu akranlar\u0131 ve di\u011fer yeti\u015fkinlerle konu\u015fmas\u0131na, tart\u0131\u015fmas\u0131na izin verin. Ergenler de deprem ve al\u0131nacak \u00f6nlemler konusunda ne kadar bilgilenirlerse ya\u015famlar\u0131n\u0131 da o kadar kontrol alt\u0131na alabilir; gelecekleriyle ilgili planlar yap\u0131p \u00e7al\u0131\u015fabilirler.<\/p>\n

Deprem konusunu siz a\u00e7may\u0131n: Konuyu siz a\u00e7may\u0131n fakat \u00e7ocu\u011funuz bu konuda konu\u015fmak istedi\u011finde onu dinleyin sorular\u0131n\u0131 cevaplay\u0131n, ona destek olup onu rahatlat\u0131n. \u00c7ocu\u011funuzun duygular\u0131n\u0131 ifade edebilmesi i\u00e7in gerekirse mutlu, \u00fczg\u00fcn, k\u0131zg\u0131n, korkmu\u015f gibi duygu bildiren kelimeleri kullanarak siz kendi duygular\u0131n\u0131zdan s\u00f6z edin.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzu neler hissetti\u011fini s\u00f6ylemesi i\u00e7in zorlamay\u0131n, b\u0131rak\u0131n kendisi i\u00e7in uygun zaman\u0131 o se\u00e7sin: Birey bazen kendinde a\u015f\u0131r\u0131 stres yaratan durumlar\u0131 kabul etmekte zorlan\u0131r. Bu durumda ya\u015fanan stresi inkar etmek faydal\u0131 olabilir. Ayn\u0131 \u015fekilde a\u011flamak, a\u015f\u0131r\u0131 uyumak ya da hayaller kurarak bu travmatik durumdan ge\u00e7ici olarak uzakla\u015fmak \u00e7ocuklar\u0131 ve \u00f6zellikle ergenleri rahatlatabilir.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzu depremin, hi\u00e7bir \u015fekilde onun bir hatas\u0131 sonucu olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda ikna edin: Ona anlayabilece\u011fi bir dilde depremin ne oldu\u011funu, neden oldu\u011funu ve depremin kendi davran\u0131\u015flar\u0131 ya da s\u00f6zleri i\u00e7in bir ceza olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a anlat\u0131n. \u00d6rne\u011fin, \u201cdeprem ayn\u0131 ya\u011fmurun ya\u011fmas\u0131, r\u00fczgar\u0131n esmesi gibi bizim kontrol\u00fcm\u00fczde olmayan bir olay, yani sen ak\u015fam yeme\u011fini yemedi\u011fin, karde\u015fine k\u00fcf\u00fcr etti\u011fin, arkada\u015f\u0131n\u0131 d\u00f6vd\u00fc\u011f\u00fcn, anneni \u00fczd\u00fc\u011f\u00fcn i\u00e7in olmad\u0131\u201d gibi ifadeler kullan\u0131n.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun bu olayda daha fazla \u00f6rselenmesine elinizden geldi\u011fince engel olun: \u00d6rne\u011fin, televizyonda y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f evleri, a\u011flayan insanlar\u0131, yaral\u0131lar\u0131 g\u00f6steren programlar\u0131 izlemesini engelleyin. \u00c7ocu\u011funuzu onu \u00fczen, tekrar depremi hat\u0131rlatan durumlardan, olaylardan ve yerlerden korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n.<\/p>\n

Elinizden gelen en k\u0131sa s\u00fcrede d\u00fczeni sa\u011flay\u0131n: \u00c7ocuklar i\u00e7in d\u00fczenli bir g\u00fcnl\u00fck program uygulay\u0131n. \u00d6rne\u011fin, her sabah kalk\u0131p birlikte kahvalt\u0131 etmek, ortal\u0131\u011f\u0131 toplamak, birlikte oyun oynamak, \u00f6\u011fle yeme\u011finden sonra birlikle bir s\u00fcre kitap okumak, uyumak gibi. Farkl\u0131 bir\u015feyler yapman\u0131z gereken g\u00fcnlerde \u00e7ocu\u011funuza bunu \u00f6nceden anlat\u0131n.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuza kar\u015f\u0131 s\u0131cak ve sevecen davran\u0131n: \u00c7ocu\u011funuz sizin yan\u0131n\u0131zda olmak istiyor, yaln\u0131z kalmaktan korkuyorsa ona sar\u0131l\u0131n, kucaklay\u0131n, \u00f6p\u00fcn, onu sevdi\u011finizi, onun yan\u0131nda olaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, onu b\u0131rakmayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 s\u00f6yleyin. Dokunma, ok\u015fama, sar\u0131lma \u00f6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Felaket d\u00f6neminde, bir s\u00fcre i\u00e7in \u00e7ocu\u011fun istediklerini yapman\u0131n bir sak\u0131ncas\u0131 yoktur, aksine b\u00f6yle ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir d\u00f6nemde az da olsa gerekebilir. Bu d\u00f6nemde \u00e7ocu\u011funuzun \u015f\u0131maraca\u011f\u0131ndan korkmay\u0131n.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun yan\u0131nda olun: Uykudan \u00f6nce ona hikaye okuyun ya da anlat\u0131n, s\u0131rt\u0131n\u0131 ok\u015fay\u0131n, g\u00fcn hakk\u0131nda sessizce konu\u015fun. Geceleri istiyorsa \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131n, biraz fazla uyumas\u0131na ya da \u00e7ok korkuyorsa yan\u0131n\u0131zda yatmas\u0131na g\u00f6z yumun. Herhangi bir nedenle \u00e7ocu\u011funuzdan bir s\u00fcre ayr\u0131lman\u0131z gerekirse, ona nereye gidece\u011finizi mutlaka anlat\u0131n ve d\u00f6nece\u011finizden emin olmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzdan bekledi\u011finiz davran\u0131\u015flar ve sorumluluklar hakk\u0131nda onunla konu\u015fun: \u00c7ocu\u011funuzun isteklerini yerine getirmeniz onun bu olayda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 atlatmas\u0131 i\u00e7in ne kadar gerekli ise bir yandan da d\u00fczenli bir ya\u015fama ge\u00e7mek i\u00e7in kurallar koymak da o kadar \u00f6nemlidir. E\u011fer \u00e7ocu\u011funuz hi\u00e7bir kural\u0131 dinlemiyorsa, onunla yapmas\u0131 ve yapmamas\u0131 gereken davran\u0131\u015flar\u0131 ve o davran\u0131\u015flar\u0131 neden yapmas\u0131 ya da yapmamas\u0131 gerekti\u011fi konusunda konu\u015fun. \u0130stedi\u011finiz davran\u0131\u015flar\u0131 sergiledi\u011finde \\”aferin ne kadar g\u00fczel\\” gibi s\u00f6zlerle onu \u00f6d\u00fcllendirin. \u00c7ok zorda kalsan\u0131z bile ona vurmay\u0131n ve herhangi bir fiziksel ceza uygulamay\u0131n.<\/p>\n

Ailenin bir arada olmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n: Aile \u00fcyelerinin birlikte olmas\u0131 travman\u0131n atlat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. Ayr\u0131ca akrabalar\u0131n\u0131z ya da kom\u015fular\u0131n\u0131z sizi merak edip, telefonla arad\u0131klar\u0131nda \u00e7ocu\u011funuzla bunu payla\u015f\u0131n. Bunlar \u00e7ocu\u011fa ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcp sevildi\u011fi duygusunu verecektir. Sosyal destek i\u00e7in akrabalar\u0131n\u0131zla ve yak\u0131n aile \u00e7evrenizle ili\u015fkilerinizi en k\u0131sa s\u00fcrede yeniden kurun ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fcn.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun kendini ifade etmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131n: \u00c7ocu\u011fu deprem hakk\u0131nda oyunlar oynamas\u0131 (kep\u00e7e, kamyon, ambulans vs. ile), resimler yapmas\u0131 veya bu konuda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, hissettiklerini yazmas\u0131 i\u00e7in destekleyin. B\u00f6ylece \u00e7ocuk s\u00f6zel olarak ifade edemedi\u011fi duygular\u0131n\u0131 ortaya koyma olana\u011f\u0131 bulacakt\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131 resimleri ya da yazd\u0131klar\u0131n\u0131 eve asabilir ya da yak\u0131n akrabalar\u0131n\u0131za g\u00f6nderebilirsiniz.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun baz\u0131 \u015feyleri kontrol etmesini sa\u011flay\u0131n: Deprem gibi \u00fczerinde hi\u00e7bir kontrol\u00fcm\u00fcz\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 bir durum ya\u015farken biz de kendimize olan g\u00fcvenimizi yitirebiliriz. Hayat\u0131m\u0131z\u0131n kontrol\u00fcm\u00fcz alt\u0131nda oldu\u011funu hissetmek bizim g\u00fcvenlik duygumuz i\u00e7in ne denli \u00f6nemli ise; \u00e7ocuklar i\u00e7in de o kadar \u00f6nemlidir. Bu nedenle g\u00fcnl\u00fck yap\u0131lan i\u015fleri planlay\u0131n ve planlamaya \u00e7ocu\u011funuzun da kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n. Ayr\u0131ca \u00e7ocu\u011funuza m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok ufak ta olsa kararlar alabilmesi i\u00e7in se\u00e7enekler sunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. \u00d6rne\u011fin, birka\u00e7 giysiyi, yiyece\u011fi ya da oyunca\u011f\u0131 g\u00f6sterip kendisinin karar vermesini sa\u011flay\u0131n.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun yeti\u015fkinlere yeniden g\u00fcvenmesini sa\u011flay\u0131n: Deprem felaketi \u00e7ocu\u011fun sadece kendine olan g\u00fcvenini de\u011fil, deprem felaketine engel olamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in yeti\u015fkinlere olan g\u00fcvenini de yitirmesine neden olur. \u00c7ocu\u011funuzun g\u00fcvenini tekrar kazanmak i\u00e7in, ona verdi\u011finiz s\u00f6zleri mutlaka tutun ya da yerine getiremeyece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u015feyler i\u00e7in s\u00f6z vermeyin.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun gelece\u011fe g\u00fcvenle bakmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n: K\u0131sa s\u00fcreli gelecek i\u00e7in \u00e7ocu\u011funuzla birlikte ger\u00e7ekle\u015febilecek planlar yap\u0131n ve ger\u00e7ekle\u015ftirin. \u00d6rne\u011fin, haftaya okul kayd\u0131n\u0131 yenileyelim, anneannenlere gidelim gibi. B\u00f6yle deneyimler \u00e7ocu\u011fun gelecekle ilgili belirsizlikten kurtulmas\u0131n\u0131 ve tekrar gelecekten bir\u015feyler beklemesini sa\u011flar.<\/p>\n

E\u015finizi kaybettiyseniz \u00e7ocu\u011funuzun, onunla olan ili\u015fkisini ve onun verdi\u011fi bak\u0131m\u0131 \u00f6zleyebilece\u011fini unutmay\u0131n: Bu \u00f6zlemini, sizin bak\u0131m\u0131n\u0131z\u0131 protesto ederek ifade edebilir. Bu konuda duyarl\u0131 ve toleransl\u0131 olun.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na dikkat edin: Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7ocuk di\u011fer ya\u015famsal g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle daha kolay ba\u015fa \u00e7\u0131kar. Bu nedenle \u00e7ocu\u011funuzun dengeli beslenmesine, yeterince dinlenmesine, temiz yerlerde bulunmas\u0131na ve ki\u015fisel temizli\u011fine dikkat edin.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuz aile ile ilgili ek sorumluluklar ald\u0131ysa, arada bir bunlar\u0131 azaltma yollar\u0131n\u0131 aray\u0131n: \u00d6rne\u011fin, bir sabah daha ge\u00e7 uyanmas\u0131 ya da g\u00fcnl\u00fck i\u015fler yerine arkada\u015flar\u0131 ile birtak\u0131m faaliyetler yapmas\u0131 i\u00e7in f\u0131rsat tan\u0131y\u0131n. Size ve aileye yard\u0131m etmek i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 konusunda kendisini takdir etti\u011finizi ve onunla gurur duydu\u011funuzu s\u0131k s\u0131k dile getirin.<\/p>\n

Ergenlik \u00e7a\u011f\u0131ndaki gen\u00e7lere sosyal ili\u015fkilerini yeniden kurmalar\u0131 konusunda destek olun: Gen\u00e7lerin deprem felaketini atlatabilmelerinde, arkada\u015f ba\u011flar\u0131n\u0131 tekrar kurmalar\u0131 \u00f6nemlidir. Bu ba\u011flar\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in yeti\u015fkinlerin gen\u00e7leri desteklemesi gerekebilir. Sosyal etkinliklere kat\u0131lmalar\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 cesaretlendirin; spor yapabilmeleri i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fc kurulu\u015flardan yard\u0131m isteyin, gereken ko\u015fullar\u0131 olu\u015fturun. Hi\u00e7bir \u015fey yapam\u0131yorsa y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n. Ayr\u0131ca normale d\u00f6nme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda gen\u00e7lerin de katk\u0131s\u0131n\u0131 almak onlar\u0131n kendine olan g\u00fcvenlerini art\u0131rabilir, gen\u00e7lerin el ele vererek birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ise birliktelik duygusunun geli\u015fmesi i\u00e7in \u00f6nemlidir. Ba\u015fkalar\u0131na yard\u0131m etmek pek \u00e7ok gencin kendini daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hissetmesini sa\u011flayacakt\u0131r. Bu ama\u00e7la gerekti\u011finde bulundu\u011funuz b\u00f6lgede g\u00f6n\u00fcll\u00fc kurulu\u015flar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 rehabilitasyon olanaklar\u0131ndan yararlan\u0131n.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun uyku problemleriyle ilgilenin: Gece uykusunda korkuyla say\u0131klayan ya da uykudan a\u011flayarak uyanan \u00e7ocu\u011funuzun yan\u0131na gidin, onu sakinle\u015ftirin, oday\u0131 hemen ayd\u0131nlatmay\u0131n ve y\u00fcksek sesle konu\u015fmay\u0131n. \u201cHerhalde \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir r\u00fcya g\u00f6rd\u00fcn\u201d diyerek onun g\u00f6rd\u00fcklerini anlatmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n ve kesmeden dinleyin. Sak\u0131n \u201ckorkacak bir \u015fey yok \u201c demeyin. \u201cAnlad\u0131m \u00e7ok korkmu\u015fsun, t\u00fcm bunlar sana ger\u00e7ekmi\u015f gibi geldi\u201d diyerek korkusunu anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 belirtin ama bunun ger\u00e7ek olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda onu ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Yan\u0131nda duraca\u011f\u0131n\u0131z\u0131, \u015fimdi g\u00fcvende oldu\u011funu s\u00f6yleyin ve m\u00fcmk\u00fcnse tekrar uykuya dalana kadar yan\u0131nda durun. Uyku sorunu olan \u00e7ocuklar\u0131n g\u00fcnd\u00fcz oyun ve di\u011fer etkinliklerle yorulmalar\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n. Gece uykusundan \u00f6nce m\u00fcmk\u00fcnse \u0131l\u0131k bir banyo ald\u0131r\u0131n. T\u00fcm bunlar \u00e7ocu\u011fun kayg\u0131s\u0131n\u0131 azaltacak ve kendini g\u00fcvende hissetmesini sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n

Ni\u00e7in okula gitmek istemedi\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n: B\u00f6yle bir felaketten sonra k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n okula gitmek istememelerinin bir nedeni ailelerinden ve sevdiklerinden ayr\u0131lmak istememeleri olabilir. Ailenin de g\u00fcvensizlik nedeniyle \u00e7ocu\u011fu okula g\u00f6ndermedeki isteksizli\u011fi bu durumu daha da k\u00f6r\u00fckleyebilir. E\u011fer \u00e7ocu\u011funuz okulda ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u00e7ocuksa okula ge\u00e7 ba\u015flatmay\u0131n ya da okula gidemedi\u011fi g\u00fcnlerin say\u0131s\u0131n\u0131 olabildi\u011fince az tutun. Bu \u00e7ocuklar, okulda baz\u0131 \u015feyleri ka\u00e7\u0131rd\u0131klar\u0131 ve arkada\u015flar\u0131na yeti\u015femeyecekleri d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle de okula gitmek istemeyecekleri i\u00e7in ba\u015far\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015fecektir. Ba\u015far\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olan \u00e7ocuklar ise deprem sonras\u0131ndaki bu karma\u015f\u0131kl\u0131k ve belirsiz ya\u015fam ko\u015fullar\u0131nda okula ve ev \u00f6devlerine konsantre olmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekecekler ve okul ba\u015far\u0131lar\u0131 daha da d\u00fc\u015fecektir. Bu nedenle g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131z\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca d\u00fczene sokun ve \u00e7ocu\u011funuzun bu sebeple bir endi\u015fe ya\u015famamas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n. \u00d6\u011fretmeniyle ileti\u015fimini koruyun; hatta deprem \u00f6ncesine g\u00f6re daha yo\u011fun bir ileti\u015fime ge\u00e7in. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocu\u011funuz sizin problemlerinize duyarl\u0131d\u0131r ve bunlara bir yenisini katmamak i\u00e7in size sorunlar\u0131ndan s\u00f6z etmeyebilir. Bunun yerine yak\u0131n buldu\u011fu \u00f6\u011fretmeniyle derdini payla\u015fabilir ya da bu sorunu okul ortam\u0131nda g\u00f6sterebilir.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011funuzun yas\u0131na destek olun: Ya\u015fanan deprem felaketinin ve buna ba\u011fl\u0131 kay\u0131plar\u0131n ard\u0131ndan \u00e7ocu\u011fun \u00f6l\u00fcm hakk\u0131ndaki sorular\u0131 artacakt\u0131r. Bu sorular\u0131n alt\u0131ndaki \u00f6nemli kayg\u0131lardan biri anne ya da babas\u0131n\u0131 kaybedece\u011fi korkusudur. Bazen kendi \u00f6l\u00fcm korkunuzdan dolay\u0131, bazen de kendi yas\u0131n\u0131z\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in \u00e7ocu\u011fun bu konudaki soru ve endi\u015feleriyle \u00e7ok fazla ilgilenemeyebilirsiniz. Anne babalar bazen de \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fclmemeleri ve onlar\u0131 ac\u0131dan korumak i\u00e7in \u00f6l\u00fcm hakk\u0131nda konu\u015fmak istemeyebilirler. Ancak \u00e7ocuklarla ile duygular\u0131 payla\u015fmak, onlarla anlayabilecekleri d\u00fczeyde konu\u015fmak ve kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z kelimelere dikkat ederek a\u00e7\u0131klamalarda bulunmak yararl\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocuklar bilmedikleri konularda fanteziler \u00fcretmeye ve kendi kendilerine baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalar getirmeye \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r. Genellikle de bu a\u00e7\u0131klamalar \u00e7ocuklar i\u00e7in ger\u00e7ek olandan daha korkutucudur. Anne ya da babas\u0131ndan birini kaybeden ve di\u011ferinin de \u00f6lece\u011finden korkan bir \u00e7ocu\u011fa yan\u0131nda oldu\u011funuzu onu hi\u00e7 b\u0131rakmayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve yeniden eskiden yapt\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok \u015feyi yapabilece\u011fini s\u00f6yleyerek gelecekle ilgili endi\u015felerini gidermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. \u00d6len anne ya da babas\u0131 kendisini b\u0131rak\u0131p gitti\u011fi i\u00e7in \u00f6fkeli olan bir \u00e7ocu\u011fun da \u00f6fkesini bo\u015faltmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n. Kum, su ve oyun hamuru gibi malzemelerle oynama, spor yapma \u00e7ocu\u011fa bu konuda yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca yak\u0131n\u0131 \u00f6len herkesin onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 duygular\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131n. Anne ya da babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden kendini sorumlu tutan ve bu y\u00fczden yo\u011fun su\u00e7luluk duygusu ya\u015fayan \u00e7ocuklar ise genellikle onu \u00fczd\u00fckleri, ya da k\u0131zd\u0131klar\u0131 bir zamanda onun \u00f6lmesini istedikleri i\u00e7in bunun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini san\u0131rlar. Bu \u00e7ocuklara, ya\u015famda baz\u0131 olaylar\u0131n (\u00f6l\u00fcm ve do\u011fal afetler gibi) bizim kontrol edemeyece\u011fimiz olaylar oldu\u011funu ve bu \u00f6l\u00fcm\u00fcn de kesinlikle kendi hatas\u0131ndan kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n. Ergenlerin yas\u0131 ya\u015famak istemelerini ve bazen yaln\u0131z kalmak istemelerini anlay\u0131\u015fla kar\u015f\u0131lay\u0131n, onlara destek olun ve \u00f6len ki\u015fi hakk\u0131nda konu\u015fmak istediklerinde mutlaka konu\u015fun ve giderek olumlu an\u0131lar\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kar\u0131n.<\/p>\n

Bu olayla ailenizle birlikte ba\u015f edin: Deprem gibi do\u011fal bir afette ortaya \u00e7\u0131kan bu \u00e7ok normal ama ge\u00e7ici tepkilerle her birinizin tek tek ba\u015fetmesi elbette \u00f6nemlidir. Ancak aile olarak yaralar\u0131n\u0131z\u0131n daha k\u0131sa s\u00fcrede sar\u0131lmas\u0131 ve normal g\u00fcnl\u00fck ya\u015fama d\u00f6nebilmeniz i\u00e7in yukar\u0131daki noktalara dikkat etmeniz \u00f6nemlidir. Her aile \u00fcyesinin depremden farkl\u0131 bir \u015fekilde etkilenmi\u015f oldu\u011funu ve herkesin yeniden eskiye d\u00f6nmesinin farkl\u0131 s\u00fcrelerde ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini unutmay\u0131n. Ya\u015fam\u0131 yeniden kurma \u00e7abalar\u0131na ve g\u00fcnl\u00fck i\u015flere t\u00fcm aile \u00fcyelerini kat\u0131n. Aile \u00fcyelerinin rollerinde baz\u0131 de\u011fi\u015fmeler olabilir; esnek ve dikkatli olun. \u00d6rne\u011fin, bir ergen hayat\u0131nda ilk kez karde\u015flerinin de bak\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstlenmek zorunda kalabilir. Bu arada ergenin kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n da kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olmas\u0131na dikkat edin. Ev ile ilgili sorumluluklar\u0131 bir ki\u015fiye y\u00fcklememeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n, payla\u015f\u0131n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BELK\u0130 B\u0130RAZ UZUN AMA GELECE\u011e\u0130M\u0130Z \u0130\u00c7\u0130N DE\u011eER \u00c7ocuklar ve Deprem Psikolojisi \u00c7ocuklar da yeti\u015fkinler gibi deprem felaketinden korkarlar. Ne var ki depremi, biz yeti\u015fkinler gibi kontrol\u00fcm\u00fcz d\u0131\u015f\u0131nda olan do\u011fal bir olay olarak anlamakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekerler. \u00dcstelik \u00e7ocuklar, kendilerini koruyan ve tamamen g\u00fcven duyduklar\u0131 yeti\u015fkinlerin bu olay kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz kalmas\u0131ndan endi\u015fe duyarlar. Okul\u00f6ncesi d\u00f6nemdeki \u00e7ocuklar bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1295,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-1294","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\n